Alpagut nedir?

Home/Alpagut nedir?
Alpagut nedir? 2016-06-25T22:12:27+00:00

1508183_795997047095035_1828157404_n“ALPAGUT” –  nedir? Sözün açılımı nedir? Manası nedir?Malumunuz için bildirmek gerekir ki, Kaşgarlı Mahmud tarafından Bağdat’ta  11. yüzyılda yazılan,  (1072 – 1074 yılları arasında ) Türkçenin bilinen en eski ilk sözlüğü, antolojisi, ansiklopedisi ve dil bilgisi kitabı olan, Divanü Lügati’t-Türk (Arapça: ديوان لغات الترك) , (Günümüz Türkçesi ile: Türk Lehçeleri Sözlüğü,kitatıbında   “Alpağut” sözü böyle anlatılır :

“ALPAGUT”-tek başına düşmana saldıran, hiç bir yandan yakalanmayan yigit – I, 144; III 422

Günümüzde  dilciler tarafından zenginleşen Eski Türk sözleri kitabındada  böyle anlatılır:

“ALPAGUT” -Tanım: 1-Alplik gösteren kişi,  2-Kurt soyundan,  3- Seçkin ve saygın kişi

Aynı zamanda Türk tarihini araştıran, tarihçi, türkoloklar tarafından farklı fikirler söyleniyor.

“Alpagut”  kelimesinin tarihteki ilk Türk Devleti olan Hunlar’ dan beri kullanıldığı tespit edilmiştir. Uygurlar’ da “Savaşçı” (Muharip) manasında kullanılan bir kelime idi. Hunlar’ da ise ordu komutanlarından şimdiki “Binbaşı” rütbesine denk gelen bir unvan olarak kullanılıyordu. Sonuç olarak; “Alpagut” kelimesi askerlikle ilgili bir kelime olup, “cesur”, “yiğit”, “savaşçı” manalarında da kullanılmıştır.

Bir çok tarihçiler Alpagut  açılımına  böyle izah  vermişdir.

Alp: Eski Türklerde; yiğit, cesur,bahadır, güçlü anlamlarına gelir.

Kut: Kutsiyet, mübareklik (kutlamak, kutlu olsun) anlamlarına gelir.

“Alpagut”: (Alpakut, Alpagu, Alpaut, Alpat, Alpata, Alp, Alpağut şekillerinde kullanılmış) Kurt Soylu, Tek başına cengaver, kutsal yiğit, kutsal savaşçı, kutsal, milli ve beşeri  idealler uğruna savaşan anlamlarına gelir.

1964875_786895998005140_1009399361_nAlp (mitoloji)

Alp (Osmanlıca: الپ, Çuvaşça: Улăп, Rusça: Улып, Tatarca: Alıp) – Türk ve Altay efsanelerinde ve masallarında genel olarak Cengaver anlamına gelen sözcük. Alıp veya Alpagut (Alpağut, Alpavut) da denir.

Anlam ve İçerik:  Savaşçı, yiğit kişi, cesur, cesaretli, gözüpek anlamlarını barındırır. Orduya gerektiğinde katılan yarı milisleri de ifade eder. Hakanın yanında bulundukları yere göre farklı adlarla anılırlar. Dağların çok yüksek yamaçlarıdan yetişen bir bitkiye Alpyıldızı adı verilmesi tesadüf olmayıp, bu ismin yücelik içeren saygınlığı ile alakalıdır. Alplar, Hakanın yanında bulundukları yere göre farklı adlarla anılırlar.

Çoro – (Sağ yanında bulunanlar)

Yoro – (Sol yanında bulunanlar)

Not:  Bu kaide  Alpagut –Turan  Savaş sistemlerinin yarışma kurallarınada dahil edilmişdir. Yarışma zamanı Sağ istikametde bulunan Alp “Çoro”,  Sol istikametde bulunan Alp “Yoro” adlanır.

“ALPAGUT” ünvan, rütbe, makam qibi

1911604_676923142354194_783358002_n

Selçuklularda, prenslere verilen unvan olmuşdur. İslâmlık döneminde, gâzi dervişlere “Alperen” denmiş,  Alpagut  “alperen”e  dönüşmüş. Eski Türklerde, unvan olarak kullanılmış bu unvanı almak için; kahramanlık, cesaret ve güçlülük gerekiyordu. “Alpagut”-lar, boylar içerisinde ayrıcalıklı konumdaydılar. Dokuz tane özelliğe sahip olmaları gerekiyordu. Aşık Paşa, Tarihinde belirtir; şöyle sıralar: Sağlam yürek, kol kuvveti, gayret, özel giysi, iyi bir yay, kılıç, süngü, mızrak, iyi bir arkadaşa sahip olmak.

Tasavvufun etkisiyle “Alperen”e dönüşen “Alpagut” unvanı, Osmanlılarda : “ dünyaya hakim olmayı amaçlayan kişiliği” ifade eden “Akıncı”ya dönüşmüş, “Alperen”ler, “Akıncılar” olarak bilinir olmuş. Zamanla göçebe hayattan, yerleşik hayata geçen “Alpagut”lar kendi bölgelerine “Alpagut” adını vermişler. Turan bilinen Türk dünyasında  ( Türk soylu, türk dilli, bagımsız ve muhtar cümhüriyyetlerde ) bu adla adlandırılan birçok yerleşim birimi vardır.

Ayrıca;  İslam döneminde “Alpagut”dan dönüşen Alperen, savaşçı derviş demektir. Tanrının buyruğuna uyarak onun uğrunda savaşır. Savaşlarda titizlikle uydukları insani kuralları vardır. Alpkız ise savaşçı kadın anlamına gelir. Dede Korkut öykülerinde adları geçer.

TARİHTE “ALPAGUT” TÜRKMENLERİ

                “Alpagut Türkmenleri”, etkin bir boy olarak  “Karakoyunlu Devleti”  içerisinde karşımıza çıkmaktadır. Karakoyunlu Devleti  idaresinde iken asıl  yaşadıkları yer “İran’ ın Hemadan çevresi idi. “(XV.YY.)    Daha  sonra bu  Türkmen grubu “Akkoyunlu Devleti” içerisinde önemli görevlerde  bulunmuşlardır. Bu dönemde ve daha sonraki dönemlerde de asıl yaşadıkları yerler”Azerbaycan”olmuştur.

III.Ahmet zamanında Azerbaycan’ın “Gence  Vilayeti”    içerisinde “Alpagut” isimli köyler tespit edilmiştir. Yine tarihi  kayıtlarda  Azerbaycan’ ın “Şirvan” bölgesinde (XVIII.YY.) Alpagut  Türkmenleri’ nin yaşadığı  bilinmektedir. Günümüzde de büyük ihtimalle o  bölgede  yaşayan Türkler “Alpagut  Türkmenleri” dir.

Bu gün Azerbaycanda olan Alpaut köy isimleri buna tam ispat ediyor. 1819 yılında düzenlenmiş belgeye göre Şeki Hanlığı’nın arazisi 9 idari birime bölünmüştü, onlardan biride Alpaut ilçesiydi. Azərbaycanın Ağdaş, Şamahı, Qazak, ilçelerinde  Alpaut köyleri şimdide vardır.

ANADOLU’DA ALPAGUT TÜRKMENLERİ

“Alpagut Türkmenlerinin” asıl yerleşim alanı “Azerbaycan’ ın Şirvan” Bölgesidir. Ancak zaman içerisinde özellikle de (XVII.YY.) Osmanlı Devleti Azerbaycan’ı kaybedince “Alpagut Türkmenlerinden” bazı gruplar göç ederek, Anadolu’ ya hatta Balkanlara kadar yerleştiler.Yerleştikleri birçok yerlere kendi isimlerini verdiler.

Çorum, Bolu, Kastamonu, Bursa, Ankara, Kütahya, Çankırı, Çanakkale, Bilecik ve Kırklareli’ nde “Alpagut” adıyla anılan birçok yerleşim alanı vardır. Bugün köy ve kasaba isimleri dışında bazı ailelerin soyadı olarak da bu isme rastlanılması bir tesadüf değildir.

Budurum çeşitli zamanlarda “Alpagut Türkmenlerinin” Anadolu’ya gelerek yerleştiklerini göstermektedir. Hatta Balkanlarda da “Alpagut” ismine rastlanılması Osmanlı Devletinin kuruluş yıllarında da “Alpagut Türkmenlerinin”Anadolu’da olabileceği ihtimalini kuvvetlendirmektedir.

NOT: Bilgiler tam degil, dahada zenginleştirmek üzreyiz